Turkvet.Biz
 
Güncel  
YAZILAR / YORUMLAR
   

>Genel

    >Eğitim
   

>Meslek politikaları

   

>Tarım ve Hayvancılık politikaları

    >Hayvan yetiştirme ve ıslah
   

>Gıda güvenliği ve halk sağlığı

   

>Hayvan sağlığı

   

>Hayvan refahı

    >Yaban hayatı
    >Çevre
    >AB Politika ve uygulamaları
    >Dünya Uygulamaları
    >Diğer Yazılar

 

Türkiye’de Veteriner Hekimliği Üzerine Araştırmalar:

II. Veteriner Hekim Olma Kararını Etkileyen Faktörler

ve Bunların Gelecek Algısı Üzerine Etkileri [1]

Abdullah ÖZEN *    Özlem DOĞAN *$    Raziye Tamay BAŞAĞAÇ GÜL **

         Türel ÖZKUL ***       Erhan YÜKSEL ****

Özet

Yaşanan teknolojik gelişim ve değişimler beraberinde birçok yenilik getirmektedir. Bu yeniliklerden birisi de meslek rollerinin ve boyutlarının değişime uğramasıdır. Meslek rollerinde yaşanan olumlu ya da olumsuz değişimler ise meslek seçimi ve tercihleri üzerinde etkili olmaktadır. Bu çalışma, Türkiye’de veteriner fakültelerini tercih nedenleri, veteriner hekim olma kararını etkileyen faktörler ve veteriner hekimler ile veteriner fakültesi öğrencilerinin umutsuzluk düzeylerinin belirlenmesi amacıyla gerçekleştirildi. Bu amaçla, veteriner hekimler ve veteriner fakültesi öğrencileri için hazırlanan iki ayrı anket formu, yedi coğrafi bölgede veteriner fakültesi bulunan birer ilden toplam 1176 kişiye yüz yüze görüşme tekniği ile uygulandı. Verilerin analizlerinden; tüm katılımcıların yarıya yakınının veteriner hekim olmayı ilk kez lise ve üniversite yılları arasındaki dönemde düşündükleri, yarıdan fazlasının kariyer endişesi parametresi açısından, az ya da çok endişe taşıdığı ve ‘umutsuzluk’ parametresi açısından, katılımcıların çalışan ya da öğrenci fark etmeksizin, %90’ından fazlasının geleceğe ilişkin olarak ‘umutlu’ tutum sergilediği belirlendi. Sonuç olarak, katılımcıların veteriner hekimliği mesleği ile ilgili hem tercih aşamasında hem de sonrasında bazı endişeleri olsa da geleceğe umutla baktığı söylenebilir.

Anahtar sözcükler: Tercih nedenleri, Umutsuzluk düzeyi, Veteriner fakültesi

 Researches on Veterinary Medicine in Turkey: II. Factors Affecting the Decision to Become a Veterinarian and Their Effects on the Perception of the Future

 Summary

Technological developments and changes experienced bring with it a lot of innovations. One of these innovations is that job roles and sizes undergo change. Positive or negative changes on job roles affect on job choice and preference. This study was undertaken to determine the causes of preference of veterinary faculties and factors affecting the decision to become a veterinarian furthermore to determine the levels of hopelessness of veterinarians and veterinary students. For this aim two questionnaires were developed for collecting data and one was applied to veterinary students and the other was applied to veterinary practitioners. The questionnaires applied by interviewing with 1176 participants individually in cities of seven geographical regions of Turkey that have a veterinary faculty. According to data analysis; near half of all participants pointed out that the first thought of the time to be a veterinarian was the period between high school and university. However, more than half of participants more or less worried on the parameter of concern in terms of a career and more than 90% of the participants regardless of employee or student showed hopeful attitude about the future on the parameter of despair. In conclusion, it can be said that the participants looked to the future with the hope although they have some concerns about veterinary medicine’s preference process and after preference.

Keywords: Preference causes, Level of hopelessness, Faculty of veterinary medicine

İletişim (Correspondence) +90 424 2370000/3991, ozlemdogan20@gmail.com

GİRİŞ

 İnsan hayatının en önemli dönüm noktalarından biri olan meslek seçimi, bireyin ihtiyaçları, ilgileri, yetenekleri, değerleri ve diğer kişilik özellikleri gibi psikolojik faktörlerin yanı sıra; ailesi, yaşanılan çevrenin özellikleri, iş olanakları, rastlantılar ve piyasadaki arz-talep durumu gibi çok çeşitli faktörden etkilenen karmaşık bir süreçtir (1-3). Bu süreç; bilim ve teknolojinin hızla gelişmesi nedeniyle meslek çeşitliliğinin artması ve var olan mesleklerin niteliklerinin değişmesi sonucunda daha da karmaşık hale gelmiştir (4). Bu değişimin en çarpıcı biçimde yaşandığı mesleklerden biri de veteriner hekimliğidir. Son yıllarda; gıda güvenliği, halk sağlığı, genetiği değiştirilmiş organizmalar, klonlama, kültür balıkçılığı, ev ve süs hayvancılığı, hayvan refahı, yaban hayatı
gibi alanların ön plana çıkmasıyla; çalışma alanları giderek çeşitlenen ve istihdam olanakları giderek artan veteriner hekimliğin vizyonu da değişmiştir(5).  Ancak tüm bu gelişmelere rağmen, bilindiği kadarıyla veteriner hekimliğindeki değişimleri ölçme amacı taşıyan ve veteriner hekim olma kararını etkileyen diğer faktörleri ele alan ülke ölçekli bir çalışma bulunmamaktadır. Bu çalışmada, Türkiye’de veteriner fakültelerini tercih nedenleri ile gelecek algısı konusundaki düşüncelerin belirlenmesi amaçlandı.

MATERYAL ve METOT

 Bu çalışmanın örneklemi ve veri toplama aracına ilişkin ayrıntılı bilgi “Türkiye’de Veteriner Hekimliği Üzerine Araştırmalar: I. Veteriner Hekimliği Eğitim-Öğretimi” başlıklı makalede sunuldu. Bu makalede, veri toplama aracı olarak geliştirilen anketin demografik değişkenleri arasında yer alan anne-babanın eğitim düzeyi, fakülteyi kazanmadan önce en uzun süre yaşanılan yerin niteliği ve veteriner fakültesinde okumanın ekonomik açıdan güçlük derecesi parametreleri kullanıldı. Ankette yer almasına rağmen, anlamlılık analizleri sonucunda bağımlı değişkenlerde farklılık oluşturmadıkları için cinsiyet, yaş, annenin mesleği ve babanın mesleği değişkenleri çalışmanın varsayımlarından çıkarıldı. Çalışmada, yukarıda sayılan parametrelerin yanı sıra katılımcıların veteriner hekim olmayı ilk düşündükleri dönem ile kesin karar verdikleri dönem, veteriner hekimliğine ilişkin bilgi düzeyleri, veteriner hekim olma kararına ilişkin kuşku düzeyleri, kariyer endişesi düzeyleri ve veteriner fakültesini tercih sıralaması konularındaki sorulara ilişkin veriler kullanıldı.

Katılımcıların umutsuzluk düzeylerinin belirlenmesi amacıyla 20 yargı ve yedili Likert ölçeğinden oluşan Beck’in Umutsuzluk Ölçeği’nden (BUÖ) yararlanıldı (6,7). ‘Umutsuzluk’ düzeylerine ilişkin tutum ölçeklerinin analizinde, katılımcılara sunulan yargılardan olumlu olanlar ‘tamamen kabul’ 7, ‘kararsız’ 4, ‘tamamen ret’ ise 1 puan olacak şekilde kodlandı. Olumsuz yargılarda ise tam tersi bir kodlama yapılarak ‘tamamen kabul’ 1, ‘tamamen ret’ 7 olacak şekilde puanlandırıldı. Katılımcıların, bu sete yaptıkları puanlamaların ortalama değerleri hesaplanarak her katılımcının BUÖ ile ilgili tutumu belirlendi. Bir katılımcının puanlamalarından elde edilen değerin <4 olması, katılımcının ilgili set konusunda negatif tutum sergilediğinin ve geleceğe umutsuz baktığının; ≥4 olması ise pozitif tutum sergilediğinin ve geleceğe umutlu baktığının göstergesi olarak kabul edildi (8). BUÖ dışındaki soruların değerlendirilmesi için frekans analizi yapıldı. Veteriner hekim olmayı ilk kez düşündükleri dönem, veteriner hekim olmaya karar verdikleri dönem, bilgi düzeyi, kuşku düzeyi, kariyer endişe düzeyi ve tercih sıralaması sorularının anlamlılık düzeylerinin belirlenmesi amacıyla verilere kikare testi uygulandı.

‘Umutsuzluk’ düzeylerinin belirlenmesinde aritmetik ortalama; bu ortalamaların bağımsız değişken gruplarıyla karşılaştırılmalarında varyans analizi; grup içi karşılaştırmaları için ise Duncan testi yapıldı. Katılımcıların tutum ölçeklerine verdikleri yanıtlardan elde edilen ortalama değerler ile anne-babanın eğitim düzeyi, fakülteye girmeden önce en uzun süre yaşanılan yerin niteliği (köken), veteriner fakültesinde okumanın ekonomik açıdan güçlük derecesi parametreleri arasındaki ilişkinin belirlenmesi için Pearson Korelasyon analizi uygulandı (9,10). Tüm analizlerde anlamlılık düzeyi P<0.05 olarak kabul edildi.

 BULGULAR 

‘Annenin eğitim düzeyi’ değişkeni açısından dağılım incelendiğinde, annesi ilkokul mezunu olan veteriner hekimlerin oranının %35.8, yüksekokul mezunu olanların oranının %12, okuryazar olmayanların oranının ise %17.2 olduğu tespit edildi. Veteriner fakültesi öğrencilerinin, annenin eğitim düzeyi dağılımlarına bakıldığında ise %40.7’sinin ilkokul mezunu, %18.8’inin yüksekokul mezunu olduğu, %5.7’sinin ise okuryazar olmadığı gözlendi. ‘Babanın eğitim düzeyi’ değişkeni açısından veteriner hekimlerin dağılımları değerlendirildiğinde, babası ilkokul mezunu olan katılımcıların oranı %29.6, yüksekokul mezunu olanların oranı %29.9, okuryazar olmayanların oranı ise %4.3 olarak tespit edildi. Aynı değişken açısından öğrenci dağılımları incelendiğinde, babalarının %26’sının ilkokul mezunu, %37.9’unun yüksekokul mezunu olduğu, %0.7’sinin ise okuryazar olmadığı gözlendi. Bu verilerin anlamlılık analizlerinden, günümüzde veteriner fakültesi öğrencilerinin ebeveynlerinin eğitim düzeyinin, geçmiştekilere oranla anlamlı biçimde yükseldiği belirlendi (P<0.001) (Tablo 1).

“Fakülteye girmeden önce en uzun süre yaşadığınız yerin niteliği” şeklindeki soruya, veteriner hekimlerin üçte birinden fazlası “il” (%34.6) veya “büyükşehir” (%33.6) yanıtını verirken; veteriner fakültesi öğrencileri, yaşanılan yerin niteliği değişkenine sırasıyla “büyükşehir” (%36.3) ve “kasaba/
ilçe” (%29.1) yanıtını verdi. Köyde yaşadığını belirten veteriner hekimlerin oranı %7.2 iken, veteriner fakültesi öğrencileri arasında bu oran %10.6 olarak belirlendi. Yaşanılan yer parametresi bakımından köy, kasaba/ilçe ve büyük şehir kökenlilerin oranlarındaki artış ile il kökenlilerin oranındaki düşüş anlamlı (P<0.001) düzeydedir (Tablo 1).

Tablo 1. Katılımcıların demografik özellikleri; veteriner hekimlerle öğrencilerin bu verilere ilişkin farklılık düzeyleri

Table 1. Demographic characteristics of participants; the levels of differences of the data of veterinarians and students

Sorular

Parametreler

Veteriner Hekim

Öğrenci

X2

P

   

n

%

n

%

55,857

0

Annenizin eğitim düzeyi

Okuryazar değil

132

17,2

23

5,7

Okuryazar

89

11,6

19

4,7

İlkokul mezunu

275

35,8

165

40,7

Ortaokul mezunu

42

5,5

34

8,4

Lise ve dengi okul mezunu

139

18,1

88

21,7

Yüksekokul mezunu

92

12

76

18,8

Babanızın eğitim düzeyi

Okuryazar değil

33

4,3

3

0,7

36,327

0

Okuryazar

48

6,2

4

1

İlkokul mezunu

228

29,6

105

26

Ortaokul mezunu

72

9,4

50

12,4

Lise ve dengi okul mezunu

158

20,5

89

22

Yüksekokul mezunu

230

29,9

153

37,9

Yaşanılan yer*

Köy

55

7,2

43

10,6

16,092

0,001

Kasaba/ilçe

190

24,7

118

29,1

İl

266

34,6

97

24

Büyükşehir

258

33,6

147

36,3

Okumanın güçlük derecesi**

Çok zor

99

12,9

39

9,7

22,534

0

Kısmen zor

383

49,8

253

62,6

Kolay

224

29,1

99

24,5

Çok kolay

63

8,2

13

3,2

n: Frekans; %: Yüzde; X2: Kikare; P: Anlamlılık düzeyi; *: Fakülteye girmeden önce en uzun süre yaşadığınız yerin niteliği; **: Veteriner fakültesinde okumanız,ekonomik açıdan ne kadar zor idi?

“Veteriner fakültesinde okumanız, ekonomik açıdan ne kadar zor idi?” şeklindeki soruya verilen yanıtların dağılımı Tablo 1’de sunuldu. Bu yanıtlara göre, veteriner hekimliği eğitimi almanın “çok zor”, “kolay” veya “çok kolay” olduğunu bildirenlerin oranında düşüş; “kısmen zor” olduğunu bildirenlerin oranında ise artış belirlendi. Veteriner hekimler ile öğrencilerin bu soruya verdikleri yanıtların birbirinden anlamlı biçimde farklı (P<0.001) bulunduğu tespit edildi (Tablo 1).

“Veteriner hekim olmayı ilk kez düşündüğünüzde hangi dönemdeydiniz” ve “kesin olarak veteriner hekimliği eğitimi görmeyi kararlaştırdığınızda hangi dönemdeydiniz” şeklindeki sorulara verilen yanıtlara ilişkin verilerin tümü Tablo 2’de sunuldu. Bu verilere göre, gerek veteriner hekimlerin gerekse öğrencilerin büyük çoğunluğu, veteriner hekim olmayı ilk düşündükleri dönem ile veteriner hekimliği eğitimi almaya kesin karar verdikleri dönemin “lise” veya “lise ile üniversite yılları arasında”ki dönem olduğunu bildirdi.
Her iki parametre için, veteriner hekimler ve öğrenciler tarafından verilen yanıtlar birbirlerinden anlamlı biçimde farklı (P≤0.002) bulundu (Tablo 2).

“Veteriner fakültesi, üniversiteye giriş sınavlarında kaçıncı tercihinizdi?” sorusunu, veteriner fakültesinin ilk tercihi olduğu biçiminde yanıtlayan katılımcıların, çalışanlar arasındaki oranının %14.8; öğrenciler arasındaki oranın ise %39 olduğu belirlendi. Veteriner hekimlere kıyasla öğrenciler arasında veteriner fakültelerini birinci ve ikinci sırada tercih edenlerin oranlarında artış; veteriner fakültelerini dördüncü sırada veya sonrasında tercih edenlerin oranlarında ise azalma gözlendi. Sözü edilen artış ve azalmaların istatistiksel açıdan anlamlı olduğu görüldü (P<0.001) (Tablo 3).

“Tüm koşullar göz önüne alındığında, fakülteye girmeden önce, veteriner hekimliği hakkında ne kadar bilginiz vardı?” sorusuna “çok az” yanıtı veren veteriner hekimlerin oranı %52.2 iken, bu oran öğrenciler arasında %44.4 oldu. Bu parametreye verilen yanıtlar karşılaştırıldığında, öğrenciler arasında, veteriner hekimliği hakkında çok az bilgisi olduğunu bildirenler ile hiç bilgisi olmadığını bildirenlerin oranlarında düşüş; yeterince bilgisi olduğunu bildirenlerin oranlarında ise artış belirlendi. Veteriner hekimlerle öğrenciler arasındaki bu oransal farklılık anlamlı (P<0.001) düzeydedir (Tablo 4).

Veteriner hekim olma kararında, çalışanların %56.7’si, öğrencilerin ise %42.2’si “kısmen” kuşku duyduklarını bildirdi. Kuşku düzeyine ilişkin yanıtlar arasında anlamlı bir fark gözlenmedi (Tablo 4).

Tablo 2. Katılımcıların veteriner hekim olmaya karar verdikleri dönemlere ilişkin veriler; veteriner hekimlerle öğrencilerin bu verilere ilişkin farklılık düzeyleri
Table 2. The data on the periods of the participants, decided to become a veterinarian; the levels of differences of the data of veterinarians and students

Parametre

Veteriner Hekim Olmayı İlk Kez Düşünme Dönemi

Parametre

Veteriner Hekim Olmaya Kesin Karar Verme Dönemi

 

Veteriner Hekim

Öğrenci

X2

P

 

Veteriner Hekim

Öğrenci

X2

P

 

n

%

n

%

 

 

 

n

%

n

%

 

 

Hiç

29

4

1

0,2

17

0

Hiç

20

2,6

1

0,2

32

0

İlkokul

52

7

36

8,9

 

 

İlkokul

7

0,9

10

2,5

 

 

Ortaokul

57

7

31

7,7

 

 

Ortaokul

16

2,1

12

3

 

 

Lise

289

38

135

33

 

 

Lise

277

36

97

24

 

 

Lise- üniversite yılları arasında

343

45

202

50

 

 

Lise-üniversite yılları arasında

449

58

285

70

 

 

n: Frekans; %: Yüzde; X2: Kikare; P: Anlamlılık düzeyi
 
Tablo 3. Veteriner fakültesini tercih sıralamasına ilişkin veriler; veteriner hekimlerle öğrencilerin bu verilere ilişkin farklılık düzeyleri
Table 3. The data related to the order of preference of the veterinary faculty; the levels of differences of the data of veterinarians and students

Sorular

Parametreler

Veteriner Hekim

Öğrenci

X2

P

n

%

n

%

Tercih sıralaması*

İlk

114

15

160

40

112,49

0

İkinci

58

7,5

41

10

Üçüncü

87

11

42

10

Dördüncü

57

7,4

17

4,2

Beşinci ve sonrası

425

55

145

36

Ön kayıt

30

3,9

-

-

n: Frekans; %: Yüzde; X2: Kikare; P: Anlamlılık düzeyi; *: Veteriner fakültesi, üniversiteye giriş sınavlarında kaçıncı tercihinizdi?

Endişe düzeyi açısından her iki katılımcı grubunda katılımcıların üçte bire yakını veteriner hekimliğin kendilerini mutlu edeceğinden “hiç” endişe duymadıklarını bildirirken: yarıya yakını “az” endişe duydukları yönünde görüş bildirdi. Veteriner hekimlere kıyasla öğrenciler arasında “çok fazla” ve “oldukça” endişe duyduklarını bildirenlerin oranlarında düşüş, “az” endişe duyduklarını bildirenlerin oranında ise yükseliş gözlendi. Öğrenciler ve veteriner hekimlerin verdikleri yanıtlar arasındaki fark anlamlı (P<0.001) düzeydedir (Tablo 4).

“İstediğiniz meslekî kariyeri elde edemeyeceğinizden ne ölçüde endişe duyuyordunuz/duyuyorsunuz?” sorusuna “az” yanıtını verenlerin içerisinde veteriner hekimlerin oranı %41.9 iken, bu oran öğrenciler arasında %51.4 oldu. Veteriner hekimlere kıyasla öğrenciler arasında “oldukça” ve “az” endişe duyduklarını bildirenlerin oranlarında belirgin bir artış; “hiç” endişe duymadığını bildirenlerin oranında ise yarı yarıya bir düşüş olduğu belirlendi. Öğrenciler ve veteriner hekimlerin verdikleri yanıtlar arasındaki fark anlamlı (P<0.001) düzeydedir (Tablo 4).

Umutsuzluk Ölçeği üzerinden yapılan değerlendirmelere göre, veteriner hekimler, seti oluşturan 20 yargıdan ortalama 5.3 puan, öğrenciler ise 5.46 puan alarak geleceğe ilişkin olarak pozitif (umutlu) tutum sergiledi. Pozitif tutum sergileyen (≥4) çalışanların oranı %90.9 (n=701) iken, öğrenciler arasında pozitif tutum sergileyenlerin oranı %95.3 (n=386) oldu.  Umutsuzluk düzeyi ile bağımsız değişkenler arasındaki anlamlılık ilişkileri incelendiğinde, annenin eğitim düzeyi değişkeninin, veteriner hekimlerin umutsuzluk düzeyleri üzerinde anlamlı fark oluşturmadığı tespit edildi. Babanın eğitim düzeyi (p<0.01), en uzun süre yaşanan yerin niteliği (P<0.01) ve veteriner fakültesinde okumanın güçlük derecesi (p<0.001) değişkenlerine ilişkin farklılıklar ise anlamlı düzeyde fark oluşturdu. Bu sonuçlara göre, babaları yüksekokul mezunu olanlar ile okuryazar olmayanlar diğer katılımcılara; kent kökenli olanlar kır kökenli olanlara; daha kolay okuduğunu bildirenler diğer katılımcılara kıyasla, umutsuzluk parametresi açısından daha pozitif (umutlu) tutum sergilediler (Tablo 5).

Tablo 4. Veteriner hekimliğine ilişkin bilgi düzeyi, veteriner hekim olma kararı konusunda kuşku düzeyi, kariyer endişesi düzeyi; veteriner hekimlerle öğrencilerin bu verilere ilişkin farklılık düzeyleri
Table 4, Level of knowledge on the veterinary medicine, level of suspicion about the decision to become a veterinarian, level of career concerns; the difference in the levels of the data of veterinarians and students

Sorular

Parametreler

Veteriner Hekim

Öğrenci

X2

P

n

%

n

%

Bilgi düzeyi*

Çok fazla

33

4,3

19

4,7

22,046

0

Yeterince

216

28

165

40,7

Çok az

402

52

180

44,4

Hiç

119

16

41

10,1

Kuşku düzeyi**

Çok ciddi kuşkuya düştüm

123

16

53

13,1

1,762

0,414

Kısmen kuşku duydum

313

41

171

42,2

Hiç bir şekilde kuşkulanmadım

333

43

181

44,7

Endişe düzeyi***

Çok fazla

50

6,5

18

4,5

18,73

0

Oldukça

166

22

52

12,9

Az

322

42

210

52,2

Hiç

232

30

122

30,3

Kariyer endişesi düzeyi****

Çok fazla

62

8

26

6,4

34,352

0

Oldukça

151

20

107

26,4

Az

323

42

208

51,4

Hiç

235

31

64

15,8

n: Frekans; a, b, c: Aynı sütunda farklı harf taşıyan ortalama tutum değerleri arasındaki farklılık önemlidir (P<0,05); *: Fakülteye girmeden önce en uzun süre yaşadığınız yerin niteliği; **: Veteriner fakültesinde okumanız, ekonomik açıdan ne kadar zor idi?
 
Tablo 5. Katılımcıların umutsuzluk düzeylerine ilişkin anlamlılık analizlerinin sonuçları
Table 5, The results of the significance analysis of the participants related to the levels of hopelessness

Bağımsız Değişkenler

Alt Gruplar

Veteriner Hekim

Öğrenci

Ortalama

n

Önem Düzeyi

Ortalama

n

Önem Düzeyi

Babanın eğitim düzeyi

Okuryazar değil

5,43a

33

0,023

5,98

3

0,725

Okuryazar

4,99c

48

 

5,01

4

 

İlkokul mezunu

5,31a

228

 

5,37

105

 

Ortaokul mezunu

5,28ab

72

 

5,48

50

 

Lise ve dengi mezunu

5,20ab

158

 

5,39

89

 

Yüksekokul mezunu

5,43a

230

 

5,56

153

 

Yaşanılan yer**

Köy

5,10b

55

0,007

5,33

43

0,474

Kasaba/ilçe

5,23ab

190

 

5,41

118

 

İl

5,25ab

266

 

5,42

97

 

Büyük şehir

5,45a

258

 

5,58

147

 

Okumanın güçlük derecesi**

Çok zor

5,03c

99

0

5,23b

39

0,033

Kısmen zor

5,25bc

383

 

5,44b

253

 

Kolay

5,44ab

224

 

5,53b

99

 

Çok kolay

5,58a

63

 

6,10a

13

 
n: Frekans; a, b, c: Aynı sütunda farklı harf taşıyan ortalama tutum değerleri arasındaki farklılık önemlidir (P<0,05); *: Fakülteye girmeden önce en uzun süre yaşadığınız yerin niteliği; **: Veteriner fakültesinde okumanız, ekonomik açıdan ne kadar zor idi?

Veteriner fakültesi öğrencilerinin umutsuzluk düzeyi ile bağımsız değişkenler arasındaki anlamlılık ilişkileri değerlendirildiğinde, annenin babanın eğitim düzeyi, en uzun süre yaşanan yerin niteliği ile ilgili farklılıkların, katılımcıların umutsuzluk düzeyleri üzerinde anlamlı bir fark oluşturmadığı belirlendi. Fakültede okumanın güçlük derecesi (P=0.033) değişkenine ilişkin farklılıklar ise veteriner fakültesi öğrencilerinin umutsuzluk düzeyleri üzerinde anlamlı bir fark oluşturdu. Bu sonuca göre, veteriner hekimliği eğitiminin ekonomik açıdan çok kolay olduğunu bildirenler, diğer öğrencilere göre daha pozitif (umutlu) tutum sergilemektedirler (Tablo 5).

Tablo 6. Umutsuzluk düzeyi ile bağımsız değişkenler arasındaki korelasyon analizine ilişkin veri özeti
Table 6. Summarized data related to the correlation analysis between the level of hopelessness and independent variables

Bağımsız değişkenler

Veteriner hekim

Öğrenci

σ

N

R

P

σ

N

r

P

Annenin eğitim düzeyi

1,6

769

0,094

0,009**

1,44

405

0,073

0,143

Babanın eğitim düzeyi

1,5

769

0,055

0,128

1,28

404

0,081

0,105

Yaşanılan yer***

0,9

769

0,115

0,001**

1,03

405

0,106

0,033*

Okumanın güçlük derecesi****

0,8

769

0,168

0,000**

0,65

404

0,158

0,001**

σ: Standart sapma; N: Frekans; r: Korelasyon katsayısı; P: Önem düzeyi; *: Korelasyon 0,05 seviyesinde anlamlıdır; **: Korelasyon 0,01 seviyesinde anlamlıdır; ***: Fakülteye girmeden önce en uzun süre yaşadığınız yerin niteliği; ****: Veteriner fakültesinde okumanız, ekonomik açıdan ne kadar zor idi?

Veteriner hekim katılımcıların umutsuzluk düzeyleriyle bağımsız değişkenler arasındaki ilişkiye bakıldığında, annenin eğitim düzeyi, köken ve veteriner hekimliği eğitiminin ekonomik açıdan karşılanmasının kolaylık derecesi (okumanın güçlük derecesi) arttıkça, umutsuzluk konusundaki tutumun da pozitif yönde değiştiği belirlendi. Benzer şekilde, öğrenciler arasında da köken ve veteriner hekimliği eğitiminin ekonomik açıdan karşılanmasının kolaylık derecesi ile geleceğe umutla bakışın arttığı anlamına gelen umutsuzluk düzeyi arasında pozitif ilişki olduğu tespit edildi (Tablo 6).

 TARTIŞMA ve SONUÇ

 Kasapoğlu (11) tarafından yürütülen bir çalışmada, tıp fakültesi öğrencilerinin büyük çoğunluğunun hekim olmayı ilk kez ilkokul ve ortaokul yıllarında düşündükleri; lise yıllarında ise bu kararı kesinleştirdikleri sonucuna ulaşılmıştır. Aynı çalışmada, tıp fakültesi hakkında sahip olunan bilgi düzeyi parametresine, “çok az” ya da “hiç” şeklinde yanıt veren katılımcıların toplam oranının yüzde 40’tan daha az olduğu bildirilmiştir. Bu çalışmanın sonuçlarına göre ise veteriner hekim olmayı ilk düşündükleri zamanın lise ve üniversite yılları arasındaki dönem olduğunu bildirenlerin oranı, öğrenci ya da çalışan fark etmeksizin, tüm katılımcıların yarıya yakınını oluştururken; veteriner hekim olmaya kesin karar verme zamanının lise ve üniversite yılları arasındaki dönem olduğunu bildirenlerin oranı tüm katılımcıların yarısından daha fazlasını oluşturmaktadır (Tablo 2). Diğer taraftan, veteriner fakültesi hakkında “çok az” bilgi sahibi olduğunu bildirenlerle “hiç” bilgi sahibi olmadığını bildiren katılımcıların, tüm katılımcılar içerisindeki toplam oranının da yüzde 50’den fazla olduğu görülmektedir (Tablo4). Bu iki parametreden elde edilen sonuçlar birlikte değerlendirildiğinde, veteriner fakültesini tercih eden öğrencilerin önemli bir kısmının, meslek seçimlerini yaparken sağlıklı ve bilinçli bir karar süreci izlemedikleri düşünülebilir. Nitekim Özen ve Ateş (12) tarafından yürütülen çalışmada da katılımcıların yüzde 41.5’inin, veteriner hekimliğini “bilinçsizce” tercih ettikleri sonucuna ulaşılmıştır. Dolayısıyla bu çalışmanın sonuçlarının, Özen ve Ateş (12) tarafından ulaşılan sonuçları desteklediği söylenebilir.

Tercih sıralaması açısından veteriner hekimler içerisinde en büyük grubu (yüzde 55.1), veteriner fakültelerini beşinci sıra veya sonrasında tercih ettiklerini bildirenler; öğrenciler içerisinde ise en büyük grubu (yüzde 39.5) birinci sırada tercih ettiklerini bildirenler oluşturmaktadır (Tablo 3). Bu farklılığın, öğrenci seçme ve yerleştirme sisteminde yaşanan değişikliklerden kaynaklanmış olabileceği ileri sürülebilir. Çalışanlar arasında veteriner fakültesini birinci sırada tercih edenlerin oranı yüzde 14.8 iken; bu oranın, öğrenciler arasında yüzde 40’lara yaklaşmış olması, veteriner fakültesini tercih eden öğrenciler arasında ne istediğini bilen öğrencilerin oranının artışının bir işareti olarak kabul edilebilir. Diğer taraftan, tıp fakültelerinde okuyan öğrencilerin, bu fakülteleri birinci sırada tercih etme oranının yüzde 86.4 olduğu (11) dikkate alındığında, veteriner fakültelerine gelen öğrenciler içerisinde ne istediğini bilenlerin oranının tıp fakültelerine gelen öğrencilere göre oldukça düşük olduğu söylenebilir. Nitekim veteriner hekim olmaya karar verdikten sonra, bu kararın kendileri için doğru bir karar olup olmadığı konusunda, hiçbir şekilde kuşkuya düşmediğini bildiren katılımcıların oranlarının, gerek öğrenciler arasında gerekse çalışanlar arasında yarıdan az olmasının, ne istediğini bilen öğrencilerin oranlarının düşük olduğu yönündeki görüşü desteklediği düşünülebilir.

Katılımcıların öğrenci ya da çalışan fark etmeksizin, yaklaşık olarak dörtte üçüne yakını, gelecek endişesi parametresi açısından benzer bir tutum sergilemekte ve az ya da çok endişeli olduklarını bildirmektedirler (Tablo 4). Bu oranların, öğrencilerle çalışanlarda benzer seyir izlemiş olması, endişenin istihdam kaynaklı olmadığını, mesleğin genel sorunlarıyla ilgili olduğunu akla getirmektedir. Kariyer endişesi parametresi açısından, az ya da çok endişeli olduğunu bildirenlerin çalışanlar içerisindeki oranı yüzde 69.5 iken, öğrenciler arasında bu oranın yüzde 84.2 olmasının ise, öğrencilerin, gelecekte veteriner hekimliğin kendilerini mutlu edemeyecek olmasından daha çok, istedikleri alanlarda çalışamayacaklarından endişe duyduklarının bir kanıtı olduğu kabul edilebilir.

Araştırma bulguları ‘umutsuzluk’ parametresi açısından ele alındığında, katılımcıların çalışan ya da öğrenci fark etmeksizin, beşte dördünden daha fazlasının geleceğe ilişkin olarak ‘umutlu’ (³4) tutum sergiledikleri gözlendi (Tablo 5). Bu durum, veteriner hekimliğin gelecek algısı bakımından eski ya da yeni kuşaklar fark etmeksizin olumlu görünüme sahip olduğuna kanıt olarak gösterilebilir. Ancak, umutsuzluk düzeyleri ile bağımsız değişkenler arasındaki anlamlılık ilişkileri incelendiğinde, fakülteye girmeden önce büyük yerleşim merkezlerinde yaşayanların daha küçük yerleşim merkezlerinde yaşayanlara; veteriner fakültesinde okurken ekonomik açıdan kolay okuyanların daha zor okuyanlara göre gelecek konusunda umutlu oldukları belirlendi (Tablo6). Özmen ve arkadaşları (13) tarafından yürütülen çalışmada da benzer sonuçlara ulaşılarak, sosyoekonomik açıdan düşük düzeyde olan ve sosyal refahtan daha az pay alan şehirlerde yaşayan ailelerin çocuklarının gelecek konusunda umutsuz bir tutum içerisinde oldukları ortaya konmuştur. Her iki çalışma sonuçlarından hareketle, gelir düzeyinin katılımcıların gelecek algısı üzerinde önemli etkiye sahip bir parametre olduğu ileri sürülebilir.

Sonuç olarak, Türkiye’de hem veteriner hekimlerin hem de veteriner fakültesi öğrencilerinin, tercih aşamasında meslekle ilgili yeterli bilgi birikimine sahip olmadıkları, meslek seçimlerini yaparken sağlıklı ve bilinçli bir karar süreci izlemedikleri gözlenmektedir. Her ne kadar katılımcıların, bilinçli bir tercih sürecinden geçmemiş oldukları görülse de, tercih sıralamasında, öğrenci katılımcıların veteriner fakültesini ilk tercihlerine taşımış olmaları bilinçli bir sürecin başladığına kanıt olarak gösterilebilir. Tüm katılımcıların, gerek meslek yaşamları gerekse eğitim sürecinde yaşadıkları endişelere rağmen geleceğe umutla bakmaları ise veteriner hekimliği mesleği açısından olumlu bir sürecin başlayacağının işareti olarak kabul edilebilir.

KAYNAKLAR 

1. Tokar DM, Fischer AR, Subich LM: Personality and vocational behavior:
A selective review of the literature, 1993-1997. J Vocat Behav, 53, 115-153, 1998.

2. Özgüven İE: Çağdaş Eğitimde Rehberlik ve Psikolojik Danışma Ankara. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Yayınları, No: 181, Ankara, 1999.

3. Brown D: The role of work and cultural values in occupational choice,  satisfaction, and success: A theorerical statement. J Couns Dev, 80: 48-56, 2002.

4. Kuzgun Y: Meslek seçiminde bilinmesi gerekenler.  http://www.google.
com/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&frm=1&source=web&cd=3&ved=0CC4QFjAC&url=http%3A%2F%2Fwww.sosyalhizmetuzmani.org%2Fmesleksecimi.doc&ei=XXHRTrHfCceZ8QO_--3KDw&usg=AFQjCNE6Hc8lI06Yg9dXxDg7VnjoVuXOww, Erişim tarihi: 21.11.2011.

5. Anonim: 3. Türk Veteriner Hekimliği Kurultayı Komisyon Raporları. Türk Veteriner Hekimleri Birliği, Ankara, 2010.

6. Bilgin N: Sosyal Psikolojide Yöntem ve Pratik Çalışmalar. Sistem Yayıncılık,
İstanbul, 1995.

7. Savaşır I, Şahin NH: Bilişsel-Davranışçı Terapilerde Değerlendirme: Sık Kullanılan Ölçekler. Türk Psikoloji Derneği Yayınları, Ankara, 1997.

8. Tavşancıl E: Tutumların ölçülmesi ve SPSS ile veri analizi. Nobel Yayınları,
Ankara, 2002.

9. Snedecor GW, Cocharn WG: Statistical Method. 7th ed., The Iowa State University Press, pp. 372-375, 1980.

10. Akgül A: Tıbbi Araştırmalarda İstatistiksel Analiz Teknikleri. YÖK Basımevi,
Ankara, 1997.

11. Kasapoğlu A: Tıp Eğitimi Uygulamalı Sosyolojik Bir Araştırma. Ankara Üniversitesi Basımevi, Ankara, 1992.

12. Özen A, Ateş BK: Sosyo-kültürel değişkenler ışığında veteriner hekimliğin profili: I. Sınıf bilinci ve iş doyumu. Vet Bil Derg, 19, 39-48, 2003.

13. Özmen D, Erbay Dündar P, Çetinkaya AÇ, Taşkın O, Özmen E: Lise öğrencilerinde umutsuzluk ve umutsuzluk düzeyini etkileyen etkenler.

 [1]Bu çalışma TÜBİTAK tarafından (Proje No: TOVAG106 O 153) desteklenmiştir

*Fırat Üniversitesi, Veteriner Fakültesi, Veteriner Hekimliği Tarihi ve Deontoloji Anabilim Dalı, TR23119 Elazığ  TÜRKİYE

**Ankara Üniversitesi, Veteriner Fakültesi, Veteriner Hekimliği Tarihi ve Deontoloji Anabilim Dalı, TR06110 Dışkapı, Ankara  TÜRKİYE

***Uludağ Üniversitesi, Veteriner Fakültesi, Veteriner Hekimliği Tarihi ve Deontoloji Anabilim Dalı, TR16059 Görükle Kampüsü, Bursa  TÜRKİYE

****Erciyes Üniversitesi, Veteriner Fakültesi, Veteriner Hekimliği Tarihi ve Deontoloji Anabilim Dalı, TR38039 Melikgazi, Kayseri  TÜRKİYE

Makale Kodu (Article Code): KVFD-2011-6017

Kaynak: Kafkas Üniversitesi Veteriner Fakültesi Dergisi, "Basımda"-"Article in Press" 2012 'den Dergi Editörü izni ile alınmıştır.

Güncel