Turkvet.Biz
 
Güncel  
YAZILAR / YORUMLAR
   

>Genel

    >Eğitim
   

>Meslek politikaları

   

>Tarım ve Hayvancılık politikaları

    >Hayvan yetiştirme ve ıslah
   

>Gıda güvenliği ve halk sağlığı

   

>Hayvan sağlığı

   

>Hayvan refahı

    >Yaban hayatı
    >Çevre
    >AB Politika ve uygulamaları
    >Dünya Uygulamaları
    >Diğer Yazılar

 

Yabani Hayvan – İnsan – Zoonos Hastaliklar (I)
Veteriner Hekim Ramazan BOZTEPE
Yaban Hayatı Uzmanı

İÇİNDEKİLER
GİRİŞ
I) Bulaşıcı Hayvan Hastalıklar (animal epidemic)
1.) Genel:
2.) Animal Epidemik Hastalıklar sınıflandırması:
3.) Hayvanlarin bulasici hastaliklarinin günümüzdeki anlami:
4.) Bulasici Hastaliklarla Mücadele – Uluslarasi Etkin Birimler:
4.1.) Dünya hayvan saglik Örgütü (OIE)):
4.2.) Avrupa birligi (Europäische Union)
4.3.) OIE yasal düzenleme:-Bulasici hastaliklarin listesi
II) Zoonos Hastaliklar
Genel:
2.) Zoonos hastaliklarin siniflandiralmasi:
2.1.) Reservoir olma durumlarina göre
2.2.) Yasam sikluslarina göre

3.) Zoonoslar ve bunlara neden olan Pathojenler:
3.1.) Viral Zoonoslar:
3.2.).Prion induzierte Zoonoslar:
3.3.) Bakterielle Zoonosen
3.4.) Parasitäre
3.5.) Acariose (Acari)
4.) Alfabetik sirasiyla bazi önemli Zoonos hastaliklar:
Literatür

GIRIS

Insanlarla Omurgali hayvanlar arasinda dogal yollardan birinden öbürüne bulasan hastalik ve enfeksiyonlardir.(WHO; 1958 - 59). Bu tanımlamadan da anlasilacagi üzere Zoonos hastaliklar sadece hayvandan insana gecen degil ayni zamanda insandan hayvanlara gecen hastaliklarida kapsamaktadir. Kaldiki her gecen gün yeni dogrularin tespit ve kesfedildigi günümüz bilim caginda bu tanimlamaninda yeniden masaya yatirilmasi gerektegi tartismalari yok degil.

Cagimiz itibariyle kabul gören bu tanimlama cercevesinde Zoonose hastaliklar üc genel gruba ayrilmaktadir. Bunlar sirasiyla:

1.) Zooanthroponosen: Hayvandan insana gecebilen enfeksiyonlar olarak tanimlanmaktadir. Ve en cok rastlanilan Zoonos hastalik bicimi olarak kabul edilmektedir. Ki ben bunun tipbi anlmada dogru bir tespit olmakla birlikte tipbi ethik anlamda yanlis bir tespit oldugunu düsünüyorum. Bu görüsümü asagida kisaca acimlamaya calisacagim.

2.) Anthropozoonosen: Insandan hayvanlara gecen hastaliklardir. Ve seyrek görülen zoonose hastalik bicimi olarak kabul edilmektedir. Bu da elbetteki tipbi anlamda dogru bir tespit ancak yine tipbi ethik anlaminda yetersiz bir tespit olarak kabul ediyorum.

3.) Diplozoonosen: Hayvanlardan insanlara ve insanlardan hayvanlara gecebilen hastaliklar olarak tanimlanmaktadir. Ve Zooanthroponoslardan sonra en cok görülen tip olarak kabul edilmektedir.

Fakat bilimsel tespit ve arastirmalarin geldigi boyut itibariyle elde edilen yeni epidemiyolojik bulgu ve tespitler Zoonose hastaliklarin bu klasik anlamdaki geleneksel tanimlamalardan hareketle ortaya konulmus olan siniflandirma ve kategorilerinin dogru olmadigi ortaya cikmistir.Yani Hayvanlarin hastalik tasiyicisi kategorisinde ele alindigi bir cok Zoonos hastaligin tasiyicisinin mesela su, toprak, bitki, gida ve yemmaddeleri oldugu ve buralardan omurgali canlinin infekte oldugu ortaya cikmis durumda. Bu nedenle yukarida bahsini ettigim Zoonose hastalik siniflandirmasina Saprozoonosen, Geozoonosen vb tanimlamalarin eklenmesi hicte yanlis bir tespit olmayacaktir. Yani bununla demek istedigim mikroorganizmalarin direkt kendileri tarafindan dogada ubiquiter olarak yayilan ve insan ve hayvanlar icin fakultativ pathojen olan hastaliklarin mevcudiyeti artik tartisma götürmez bir aciklikta ortaya konulmustur. Ve ben burada bir adim daha ileri gidip insan olarak dogada sebebiyet verdigimiz her türlüsünden zarar eylemleri sayesinde bu tür mikroorganizmalarin yasam alanlari bulduklari, mutasyonlara ugradiklarini bundan hareketlede biz insanlarin hayvanlara ve diger canlilara gecen zoonos hastaliklarda bas aktör olarak kabul edilmemiz gerektigini düsünüyorum.

Bu tespit ve düsünceme üc örnek ile acimlamak istiyorum:
1.Örnek:
SARS (EMERGING Zoonozlar; severe acute respiratory syndrom) hastaligi:
Eldeki bilimsel verilerden biliyoruz ki bu virus bilinen sekliyle yabani Zibet kedilerini ya da bir ihtimalle tarla faresini konakci olarak kabul etmektedir. Peki bu virus ne olduda bir anda (2002) insanlarda enfeksiyona sebebiyet verecek mutationu yasadi ve ayni zamanda mesela damlacik enfeksiyonu olarak insandan insana bulasan bir hastaliga dönüstü. Evet buna verilecek yanit kabülünde zorlansakta biz insanlarin egoismidir. Yani dünyanin bir cografyasinda (Asya ve Afrika ülkeleri basta olmak üzere) acliga ve yoksuluga mahkum edilmis insan topluluklarinin ve diger canlilarin yasamak zorunda birakildiklari yasam tarzlari (yeme aliskanliklari, hayvan ve insanlarin hijyenik olmayan ortamlarda ic ice yasamalari vb gibi) bu virusun biyoterör olarak bize dönmesine yol acti.
2.Örnek.
TB (Tuberkulose) hastaligi:
Biliyoruz ki bu hastalik bilinen en eski hastaliklardan olup yillarca bir cok dünya cografyasinda basarili mücadele yöntemleriyle etkisizlestirildigi seklindeki verilerle övündük. Peki ne oldu da bu hastalik yine tehlike anlaminda gündemlerimize geldi. Bunun yanitini vermek ne yazikki zor degil. Yine biz insanlarin kar amacli basi bos yönelimleri buna neden oldu. Yani piyasaya daha fazla kazanma hirsiyla sayisini bile artik bilmedigimiz cesitlilik ve formlarda antibiotik sürdük ve yine birilei ethik degerleri gözardi ederek kazanma hirsiyla i recetelerin en basini antibiotik isimlariyle süsledi ve elbetteki biz kullanicilarda kobay olmaya meyilli oldugumuzu saklamadan gönüllü alici ve kullanici olduk ve bunlada yetinmeyip himayemizdeki diger canlilarada uyguladik uygulattik. Peki ne oldu eldeki ilaclara mücadele ettigimiz bakteriyi ökdürmek bir yana zararlari etkilerini duruduracak konumunu bile yitirdi cünkü bu bakteri artik sayemizde bu ilaclara karsi savunma silhlini gelistirdi. Yani antibiotikleri bir resistens olustu.
3.Örnek:
Kus Gribi (H5N1-Virus; Influenza-A),
Zoonose bir hastalik olarak Kus Gribi hangi siniflandirmanin icine dahil edilecek konusu dünyadaki bir cok bilim institülerinde acik tartismalar seklinde yürütülmektedir.

Cagimizin dogal afetleri arasinda sayilan kus gribi ile mücadele ödedigimiz vergiler üzerinden yürütülmektedir. Kaldikki uluslararasi hukuk buna antiparentez acmak durumundadir. Cünkü en siradan hukuk kiztaplarinda bile zarar zarara neden olanlarca karsilanir demektedir. Ve biliyoruz ki kus gribine neden olan industrialise edilmis, toplu kamplarda en az maliyeti gida üretimine merkezlerine almis üreticiler bu hastaligin bas sorumlusu ve mimaridir. O halde mücadeleninde bu kesimlerce finanse edilmesi uluslararasi hukukun bir geregidir

Günümüzdeki kanatli industrisinin temelleri bundan 50 sene önce amerikada ki kimi üreticilerin köylü tipi saha yetistiriciliginin yerine daha az maliyetli, daha az emek gerektiren üretim ve yetistirme tarzini masaya yatirmalari ile atildi. Yani o dönemlerden baslamak suretiyle geleneksel kanatli yetistiriciliginin yerini penceresiz, uzun ve bir hapishaneyi andiran agirlar aldi. Ve böylece intensiv kanatli yetistiriciligi dogdu.

Zamanla fabrika binalarini andiran bu agirlar Ingilizcede „factory farning“ kavrami ile günlük yasamlarimizda yadsiyamadigimiz bir duruma geldi. Elbetteki bununlada yetinilmeyip sözde modern üretim methodu olarak lanse edilen bu üretim bicimleri sayesinde hayvanlar bir makina gibi görülmeye algilatilmaya baslandi ve bütün bunlarda daha az yemle daha düsük maliyetle söz konusu canlinin ete yumartaya dönüstürülmesi adi altinda yapildi.

Bu bahsi edilen agirlarda sayilari 300.000 lerle ifade edilen kümes hayvaninin (Tavukculuk sektörü)) mevcudiyetini nasil izah etmek gerekiyor. Bu nasil mümkün olabilmektedir? Bana göre bunun yaniti Amerikan tavuk yetistiricileri birliginin (National Chicken Council) sözde bilimsel deger olarak bizleri sundugu mesela tavuk basina 1097 cm2 lik alan vb lerinde aramak gerekmektedir. Yani bir tavuk icin ön görülen yasam alani! A4 boyutunda ki bir sayfa büyüklügünün bile altindaki bir hacim. Ne demek bu? Eger tavuk piyasa agirligina gelince kibildayamayacak ve diger gelisen tavuklarin et verim oranina zarar veremeyecek ve böylece biz insanlik daha az maliyetle ucuz et sahibi olacagiz. Ya da yumurta tavukculugunda hayvanlar yanyana üst üste dizayn edilmis demir kafeslerde daha az maliyetle daha ucuz yumurtayi biz tüketicilerin kahvalti sofralarina armagan edecek. Ve bu da biz insanligin ahlaki degerleri arasinda görünmez kilinacak!

Tabiki bu tespitlerim sadece bir kac politik ve ethik vurgu olarak algilanmalidir. Ben burada daha cok biyolojik tespitler üzerinde durmak istiyorum.

Intensiv kanatli yetistiriciliginin gelecek adina kalici üretim methodu olmadigini cok siradan bir mantik sorgulamasiyla ortaya koyabiliriz. Yani herseyden önce böylesi bir method fossil yakitlara ihtiyac duymaktadir. Yoksa isiklandirmalar, havalandirmalar ve de yem transportlari baska türlü nasil gerceklestirilebilir ki? Mesela bu anlamda insanlar tarafindan bir sekilde gida kaynagi olarak kullanilamaz durumda olan tane yemler hayvanlarin kemik, tüy ve diger vucut gelisimlerinde kullanilmak üzere yem olarak kullanilmaktadir. Ve cok iyi biliyoruz ki sirf bu cercevede bile kanatli beslenmesi icin yaptigimiz yatirim anlaminda daha az protein ve kullanilabilir gida elde ediyoruz. Üstelik böylesi yetistirme metodlarinin cevreye verdigi zararlar (kaynak sularda yol actigi kirlilik gibi) bir baska sorun. Yine böylesi üretim merkezlerinde mesela Ammonyak oranindaki yüksek rakamlarin hayvanlarda yol actigi strees benzeri durumlardan kaynakli hastaliklarla mücadelede kullanilan antibiotik kullanimlarinin geldigi ürkütücü boyut ve bunun yol actigi kamu sagligi sorunlari simdiden bir cok bilim cevresini gelecek adina düsündürmekte ve endiselendirmektedir.

Fakat bütün bu ve benzeri tespitlere rahmen özellikle gelismekte olan özellikle asya ülkelerinde bu anlamdaki üretim hizindan bir sey kaybetmiyor. Sonuc olarakta kus gribi, SARS gibi hastaliklarin bizleri sasirtmamasi gerekkiyor. Tabiki böylesi üretim bicimleri sadece kanatli yetistiriciligi ile de sinirli degil dömuz, koyun, sigir yetistiriciliginde de benzer uygulamalrin her gecen gün artigini biliyoruz.

Ottova üniversitesinden Virolog Early Brown`un Kanada``daki Kus gribi vakalariyla ilgili olarak „Intevsiv tavuk yetistiriciligi kus gribi virusunun yayilip gelismesinde cok uygun bir ortam yaratmaktadir“seklindeki tespiti ve yine bir cok uzman cevrenin tarimsal üretim bicimlerinin hayvanlardaki yasam alanlarini daraltmalarinin kus gribi ile ilskilendiren bilimsel tespitleri bizlere bilmemiz gereken bir cok ayrintinin ipuclarini vermektedir.

Ne ilginctir ki kus gribinin nedenlenlendirilmesi anlaminda dogal yetistirme metodlarinin ve de yabani ördeklerin kaynak gösterilmesi yine intensiv yetistirme sahibi ya da cevrelerce daha cok dillendirilmektedir. Fakat biz biliyoruz ki yabani kuslarda tespit edilen virus kural olarak daha az tehlikelidir. Yani bu virusun direkt kendisi hastalik kaynagi olarak cok az rol sahibidir.

Ya da baska bir deyisle; kus gribi virusunun virulent mutationlari dar alanlarda cok sayida hayvanin yetistirildigi birimlerde kendisini belirginlestirmektedir. Ve yapilan bir cok bilimsel istatistiki calismalardan biliyoruz ki yetistirme iskencehanelerinde ki hayvanlarda görülen virus pathojenitesi ayni genetik yapiya sahip dogal ortamlardaki hayvanlardan daha fazla. Ve kaldiki intevsiv yetistirme merkezlerinde siklikla görülen fare, sican vb hayvanlarin hastaligi yayma olanaklari dogal ortamlardan daha fazla.

Su an icin cagimizin en büyük tehlikelerinden birisi olarak kabul edilen kus gribi vakalarindan ölen ya da hastalanan insan sayisi oldukca az. Ve bunlarin infekte hayvanlarla kontakta olan kisiler olduklari varsayilmaktadir. Fakat burada bilinmesi gereken bu virusun insandan insana bulasmaya yol acacak mutationa ugrama tehlikesi oldukca mümkün bir durum arz etmektedir. Ki eger bu gerceklesirse ölümlerin yüz milyonlara ulasmasi su an icin engellenemeyecek bir realite olarak önümüzde durmaktadir.

Bu nedenledirki bir cok devlet ve hükümet bu tehlike karsisinda olanaklarini seferber etmis durumda. Mesela ABD kisa bir süre önce sirf kus gribi ile mücadele ve arastirmalara 8 milyar dolar ayirdigini biliyoruz. Ayrica yeterli sayida asi ve ilacin muhtemel bir epidemiyi engelleme amacli stoklandigini da biliyoruz. Ve daha bir cok baska devlette milyarlarca dolari asilama ve diger önlemlere ayirdigini biliyoruz.

Evet simdi vergilerimizden karsilanacak olan bu kaynaklar gercekte kanatli industrisine yönelik birer subvention olarak görmemiz icin yeterli aciklikta bilimsel veriye sahibiz. O halde hep söylendigi gibi gercekte karli olan dogal ortamlardaki yetistirme tarzlaridir. Cünkü harcanan bu kadar kaynak diger bir cok bilinen alanda oldugu gibi toplumsal ekonomik kayiplarimizdir.

Tabiki yukarida da dedigim gibi dogal ve cevresel zararlarin telafi edilmesine yönelik gelecekte yasanabilir bir dünya icin henüz bir plan yada programda mevcut degil. Fakat durum bu iken intevsiv hayvan yetistiriciligi halen tesvik ve prim görmekte, halbuki biliyoruz ki en mantikli cözüm bütün bu zararlarin vergilerini artirmak suretiyle böylesi yetistirme birimlerinin olusturdugu industruel sektörden alinmali bizler ya da hayvanlar bunun bedelini ödememelidir ve hic zaman kaybedilmeden dogal yetistirme yöntemleri tesvik edilmelidir.

Kuduz (Toolwut;Lyssa; Rabies;,Rage;), Kırım-Kongo Hemorajik Ateş (Krim-Kongo-Fieber; Crimean-Congo-Haemorrhagic-Fever, CCHF) ve benzeri daha bir cok zoonos hastaligin olus, ortaya cikis ve yayilma bicimlerini göz gönüne alarak benzer düsünce denklemi cercevesindeki bir degerlendirmeye tabii tutmak mümkün.

I) Bulaşıcı Hayvan Hastalıklar
(animal epidemic)

1.) Genel:
Hayvanlarin epidemik hastaliklari genel olarak bir pathojenin sebep oldugu, bulasabilen ve cabuk yayilabilen hastaliklar olarak tanimalanir. Normal hastaliklar ve bulasici hastaliklar bir cok ülkede cok kalin cizgilerle birbirinde kanun ve yönetmeliklerle ayrilmis ve bunlarin tek tek tanimlari yapilmistir. Ancak bu konuda uluslararasi tam bir konsensus saglandigini söylemek ne yazik ki mümkün degil. Mesela kedilerin bulasici hastaligi (Panleukopenie) yasal anlamda bir cok ülkede bu anlamda degerlendirilmektedir. Yani yasal bir regulasyona sahip degil

2.) Animal Epidemik hastaliklarin siniflandirilmasi:
Animal epidemik hastaliklar hastaliga sebep olan pathojenlere göre: Prionen- (Transmissible spongiforme Enzephalopathien,Bovine spongiforme Enzephalopathie, BSE); Viruslar (Mesela;. Kuduz); Bacterien (Mesela;. Brucellose); Mantarlar (Mesela. Krebspest) ve Paraziter Hastaliklar olarak cesitlilik gösterirler. Bunlarin disinda Tekhücreliler (Mesela; Toxoplasmose), Solucanlar (Mesela; Echinokokkose), Uyuz (Mesela; Varroose) ya da Insektler (mesela;. Hypodermose) bunlar arasinda en önemlileri olarak gösterilebilir

Animal epidemikler yayilmalarina göre de Enzootien (Belli bir bölgede ki görülme derecelerine göre); Epizootie ( ortaya ciktigi bölgenin disina yayilmalarina göre); Panzootie ( bir ülkeden bir baska ülkeye hatta bir kitadan bir baska kitaya yailmalarina göre) seklinde siniflandirilirlar.
Epzootiyolojik karekterlerine göre de siniflandirilirlar ki bu tür hastaliklarla mücadele cok önem tasimaktadir.

Buna göre:Geonosen ( Mesela; Listeriose), Gida kaynakli enfeksiyonlari (foodborne diseases, Mesela;-BSE); Aerosole (Mesela Tüberkülose); Kontakt enfeksiyonlar (Mesela; Virale Hämorrhagische Septikämie) vb. gibi.

3.) Hayvanlarin bulasici hastaliklarinin günümüzdeki anlami:
Insanlara bulasabilen hastaliklar anlaminda ki kayiplar ne yazikki her gecen gün yenileri ortaya cikmak suretiyle gündemlerimize gelmektedir.
Sadece hayvanlara bulasabilen hastaliklar anlaminda da cok büyük ekonomik kayiplara neden olmaktadir. Mesela 1997-1998 yillari arasinda Hollanda`da ortaya cikan domuz vebasi 2,3 Milyar Euro ve telef olan domuzlar anlaminda da 12 Milyon euro kayiba sebebiyet vermistir.

Hayvanlarin bulasici hastaliklarinin direkt ya da indirekt yarattigi zararlarin potensiyel gücü ne yazikki biyolojik silahlarin gelistirlmesi anlaminda da ilgileri üzerine cekmistir. Mesela ikinci dünya savasinda Ingiltere Anthrax virusu üzerinde yaptigi calismalar ve bunlarin yarattigi tahribat deney bölgesi olan Islanda da (Gruinard) ancak 1986 -.87 yillari arasinda giderilebildi. Bu bahsi edilen tarihe kadar söz konusu olan bölgeye ancak koruyucu elbise vb. önlemlerle ayak basilabiliyordu.Zoonos karekterli bulasici hayvan hastaliklarindan potensiyel biyolojik silah olarak -Memeli hayvanlarin cicek hastaligi, Tularemi, Brucellose, Rotz, Psittakose, Q-Fieber, Atlarin enzephalomyelitit- gibi hastaliklari sayilabilir.

4.) Bulasici Hastaliklarla Mücadele- Genel Metodlar – Uluslarasi Etkin Birimler:
Hastaliklarin yayilma yollari ve hastaliga yakalanmis hayvanlarin tespiti enfeksiyonlarla mücadelede en önemli veriler olmalari itibari ile hayvanlarin etkin bir kayit altina alinmalari cok büyük bir anlam tasimaktadir.

Animal Epidemik hastaliklarla mücadelede Avrupa Birligi (EU) icerinsinde ki ulusal mevzuatlar cok büyük önem tasimaktadir. Bunlar özet olarak „Bildirimi mecburi hastaliklar“ ve Ihbari mecburi hastaliklar olarak iki ana grupta tanimlanmaktadirlar ki bu da ilgili her birim icin baglayici hükümler icermektedir. Mesela; Bu anlamda mücadele yükümlülügü geregi her hayvan sahibi diagnos, therapie, bulasmayi önlemeye yönelik her türlü hijyenik önlem ve hatta söz konusu hayvani öldürme dahil kesinkez yükümlülükler tasir.
Bulasici hastaligin Epizootiyolojik karakterine göre alinmasi zorunlu tedbirler, devlet veteriner dairelerince alinir ve sinir ötesi vakalarda ayni daireler gümrük daireleri ile koordineli calismalar yürütürler. Tabiki burada gerek ulusal mevzuatlar ve gerekse birlik mevzuatlari bu hastaliklarla mücadelede tam bir uyum icerisinde yapilmaktadir diyebiliriz.

4.1.) Dünya hayvan saglik Örgütü (OIE (Office International des Epizooties)):
Avrupa birligi disinda bu tür hastaliklarla mücadelede Dünya hayvan saglik örgütü (Office International des Epizooties, OIE) cok aktif ve etkili bir mücadele yürütmektedir.
Bu Örgüt Animal Epidemik hastaliklari iki liste olarak mercek altina almaktadir.

Liste-A:
Bu grup altinda 15 tane hastalik bildirimi/Ihbari mecburi hastaliklar olarak verilmektedir. Bunlar: Sap Hastaligi, Vesikuläre Domuz hastaligi, Kücük Gevis Getiren Hayvanlarin Vebasi, Lumpy-Skin-Hastaligi, Mavi Dil Hastaligi, Afrika At Vebasi, Klasik Domuz Vebasi, Newcastle Hastaligi, Stomatitis Vesicularis, Sigir Vebasi, Ineklerin Akciger Enfeksiyonu, Rifttal-Hummasi, Koyun ve Kecilerin Cicek Hastaligi, Afrika Domuz Vebasit ve Kanatli Vebasi.

Liste-B:
Bu liste de 93 hastalik ismi yer almakta ki ekonomik zararlar disinda hayvanlarin serbest dolasimi vb gibi konular da cok büyük kistlamalar söz konusu degil. Bu hastaliklar asagida ayrintilari ile verilmistir.
4.2.) Avrupa birligi (Europäische Union)
Avrupa birligi bu tür hastaliklarla mücadeleyi iki liste olarak tanimlamaktadir.
Ihbari mecburi hastaliklar:. Bulasici hastalik süphesi durumlarindaki aktiviteleri kapsar
Bildirmi mecburi hastaliklar: Bulasici hastalik tespiti durumlarindaki aktiviteleri kapsar.
Avrupadaki bazi ülkelerden kontrol edilen hastaliklar (Ihbari mecburi hastaliklar ve bunlarin yasal statüleri:kisaca asagidaki gibi verilebilir:
 

4.3.) OIE yasal düzenleme:-Bulasici hastaliklarin listesi  

(Almanya, Avusturya und Isvicre (AP = Ihbari mecburi, MP = Bildirimi mecburi Ü = Kontrol, Gr. = Gruppe D=Almanya, A=Avusturya, CH= Isvicre)

Infeksiyon  

Hayvan cinsi  

Etken  

Zoonose  

Status D  

Status A  

Status CH  

Acarapidose

Arilar

Acarapis woodiAcarapis woodi

hayir

yok

AP

Gr. 4

Actinobacillose der Schweine

domuz

2 Actinobacillus pleuropneumoniaeA. pleuropneumoniae

hayir

yok

yok

Gr. 3

Affenpocken

Maymun

1 Orthopoxvirus simiaeOrthopoxvirus simiae

evet

AP

yok

yok

Afrikanische Pferdepest

At

1 African Horse SicknessAfrican Horse Sickness Virus

hayir

AP

AP3

Gr. 1

Afrikanische Schweinepest

Domuz

1 Afrikanisches SchweinepestAfrikanisches Schweinepest-Virus

hayir

AP

AP4

Gr. 1

Ansteckende Blutarmut der Einhufer

Atlar

1 Equine infectious anemiaEquine infectious anemia virus

nein

AP

AP42

Gr. 2

Ansteckende Blutarmut der Lachse

Baliklar

1 Infectious Salmon AnemiaInfectious Salmon Anemia Virus

hayir

AP

AP5

Gr. 2

Ansteckende Gebärmutterentzündung

Atlar

2 Taylorella equigenitalisT. equigenitalis

hayir

MP

yok

Gr. 3

Ansteckende Schweinelahmung Ansteckende Schweinelähmung

Domuzlar

1 TeschovirusPorcines Teschovirus

hayir

AP

AP

Gr. 4

Aujeszkysche Krankheit

Birden fazla

1 Porcines HerpesvirusSuid Herpesvirus 1

hayir

AP

AP6

Gr. 2

Bienenbeutenkäferbefall

Arilar

5 Aethina tumidaAethina tumida

hayir

AP

AP

Gr. 4

Befall mit der Tropilaelaps-Milbe

Arilar

5 Tropilaelaps clareaeTr. clareae und Tr. koenigerum

hayir

AP

AP

Gr. 4

Beschalseuche Beschälseuche

Atlar

3 Trypanosoma equiperdumTrypanosoma equiperdum

hayir

AP

AP

Gr. 2

Blaschenausschlag der PferdeBläschenausschlag der Pferde

Atlar

1 Equines Herpesvirus 3 Equines Herpesvirus 3

hayir

yok

AP

yok

Blauzungenkrankheit

gevisgetirenler

1 BlauzungenvirusBlauzungenvirus

hayir

AP

AP

Gr. 1

Borna-Krankheit

At ve Koyun

1 BornaBornavirus

tartisilan

MP

AP

yok

BHV-1-Infektion (IBR-IPV

Sigirlar

1 Bovines Herpesvirus 1Bovines Herpesvirus 1

hayir

AP

AP8

Gr. 2

Bosartiges Katarrhalfieber

Bösartiges Katarrhalfieber

sigirlar

1 Bovines Herpesvirus 3Bovines Herpesvirus 3

hayir

MP

yok

Gr. 4

Bovine Virusdiarrhoe

sigirlar

1 Bovines VirusdiarrhoeBovines Virusdiarrhoe-Virus

hayir

AP

AP

Gr. 4

Brucellose der Rinder

sigirlar

2 Brucella abortus

Brucella abortus

evet

AP

AP

Gr. 2

Brucellose der Schafe und Ziegen

Koyun keci

2 Brucella melitensisBrucella melitensis

evet

AP

AP

Gr. 2

Brucella-ovis-Infektion

Koyun

2 Brucella ovisBrucella ovis

hayir

yok

AP

Gr. 3

Brucellose der Schweine

Domuzlar

2 Brucella suisBrucella suis

evet

AP

AP

Gr. 2

Campylobacteriose

Bircok

2 CampylobacterCampylobacter ssp.

evet

MP

AP

Gr. 4

Caprine Arthritis-Enzephalitis

Keciler

1 Caprines ArthritisCaprines Arthritis-Encephalitis-Virus

hayir

yok

yok

Gr. 2

Chinaseuche (RHD)

Tavsanlar

1 Rabbit hemorrhagic diseaseRabbit hemorrhagic disease virus

hayir

yok

yok

Gr. 4

Chlamydienabort

Koyun keci

2 Chlamydophila abortusChlamydophila abortus

evet

MP

yok

Gr. 4

Chlamydiose

Bir cok

2 ChlamydophilaChlamydophila spp.

evet

MP

AP

Gr. 3

Ebola

Maymun

1 EbolaEbolavirus

evet

AP

yok

yok

Echinokokkose

Bir cok

5 EchinococcusEchinococcus ssp.

evet

MP

Duruma göre

Gr. 4

Enzootische Hamorrhagie der HirscheEnzootische Hämorrhagie der Hirsche

Karaca

1 Epizootic hemorrhagic diseaseEpizootic hemorrhagic disease virus

hayir

AP

yok

Gr. 4

Enzootische Leukose der Rinder

Sigirlar, Büffel

1 Bovines LeukämieBovines Leukämie-Virus

hayir

AP

AP

Gr. 2

Enzootische Pneumonie der Schweine

Domuzlar

2 Mycoplasma hyopneumoniaeMycoplasma hyopneumoniae

hayir

yok

yok

Gr. 3

Equine Arteriitis

Atlar

1 Equine arteriitis Equine arteriitis virus

hayir

MP

yok

Gr. 4

Euterpocken des Rindes

Sigirlar

1 Parapoxvirus bovis 2 Parapoxvirus bovis 2

evet

MP

yok

yok

GeflugelcholeraGeflügelcholera

Kuslar

2 Pasteurella multocidaPasteurella multocida

hayir

yok

AP

yok

GeflugelpestGeflügelpest („Vogelgrippe“)

Kuslar

1 Aviäres InfluenzaAviäres Influenzavirus

evet

AP

AP

Gr. 1

Faulbrut

Arilar

2 PaenibacillusP. larvae (Amerikanische)

M. pluton

(Europäische)

hayir

AP
yok

AP
yok

Gr. 3
Gr. 3

Fruhlingsvirämie der KarpfenFrühlingsvirämie der Karpfen

Baliklar

1 Rhabdovirus carpioRhabdovirus carpio

hayir

yok

yok

Gr. 4

Hypodermose

Sigirlar

5 HypodermaH. bovis, H. lineatum

hayir

ohne

AP22

Gr. 3

Infektiose AgalaktieInfektiöse Agalaktie

Schafe, Ziegen

2 MycoplasmaMycoplasma ssp.

hayir

yok

yok

Gr. 2

Infektiose Bursitis der HuhnerInfektiöse Bursitis der Hühner

Tavuklar, Hindiler

1 Infectious bursal diseaseInfectious bursal disease virus

hayir

MP

MP23

ohne

Infektiose Hamatopoetische NekroseInfektiöse Hämatopoetische Nekrose

Baliklar

1 Infectious hematopoietic necrosisInfectious hematopoietic necrosis virus

hayir

AP

AP5

Gr. 2

Infektiose LaryngotracheitisInfektiöse Laryngotracheitis

Tavukalar

1 Huhner-Herpesvirus 1Hühner-Herpesvirus 1

hayir

MP

MP23

Gr. 3

Infektiose PankreasnekroseInfektiöse Pankreasnekrose

Baliklar

1 Infektiose PankreasnekroseVirus der infektiösen Pankreasnekrose

hayir

MP

yok

Gr. 3

Koi-Herpesvirusinfektion

Baliklar

1 Koi-HerpesKoi-Herpesvirus

hayir

AP

yok

yok

Krebspest

Krepsler

4 AphanomycesAphanomyces astaci

hayir

yok

yok

Gr. 3

Kryptosporidiose

Bir cok

3 CryptosporidiumCryptosporidium ssp.

evet

yok

Duruma göre

Gr. 4

Leptospirose

Bir cok

2 LeptospiraLeptospira ssp.

eve

MP

Duruma göre

Gr. 3

Listeriose

Bir cok

2 Listeria monocytogenesL. monocytogenes

eve

MP

Duruma göre

Gr. 4

Lumpy-skin-Krankheit

Gevis getirenler

1 Capripoxvirus bovisCapripoxvirus bovis nodularis

hayir

AP

AP42

Gr. 1

Lungenadenomatose

Koyun keci

1 BetaretroBetaretrovirus

hayir

yok

yok

Gr. 4

Lungenseuche der Rinder

Sigirlar

2 Mycoplasma mycoidesMycoplasma mycoides

hayir

AP

AP

Gr. 1

Lungenseuche der Ziegen

Keciler

2 Mycoplasma capricolumMycoplasma capricolum

hayir

yok

yok

Gr. 4

Maedi

Koyun keci

1 MaediVisnaMaedi-Visna-Virus

hayir

MP

yok

Gr. 4

Marek-Krankheit

tavuklar

1 Huhner-Herpesvirus 2Hühner-Herpesvirus 2

hayir

MP

MP

yok

Maul- und Klauenseuche

Equiden

1 Maul-und-KlauenseucheMaul-und-Klauenseuche-Virus

evet

AP

AP

Gr. 1

Milzbrand

Bir cok

2 Bacillus anthracis

Bacillus anthracis

evet

AP

AP

Gr. 2

Myxomatose

tavsan

1 Leporipoxvirus myxomatosis

Leporipoxvirus

myxomatosis

hayir

yok

yok

Gr. 3

Neosporose

Sigir, köpek

3 Neospora caninum

Neospora caninum

hayir

yok

yok

Gr. 4

Newcastle-Krankheit

kuslar

1 Newcastle-DiseaseNewcastle-Disease-Virus

evet

AP

AP

Gr. 1

Orf (Ecthyma contagiosum)

Kyun keci

1 Parapoxvirus ovisParapoxvirus ovis

hayir

MP

yok

yok

Paratuberkulose

Gevis getirenler

2 Mycobacterium paratuberculosisM. paratuberculosis

tartismali

MP

AP

Gr. 4

Pest der kleinen Wiederkäuer

Koyun keci

1 Peste des petits ruminantsPeste des petits ruminants virus

hayir

AP

AP

Gr. 1

Pferdeenzephalomyelitis

atlar

1 AlphavirusAlphaviren

evet

AP

AP

Gr. 2

Pockenseuche der Schafe und Ziegen

Koyun keci

1 Capripoxvirus ovisCapripoxvirus ovis und caprae

hayir

AP

AP

Gr. 1

Proliferative Nierenkrankheit der Fische

Baliklar

2 TetracapsuloidesT. bryosalmonae

hayir

yok

yok

Gr. 4

PRRS

domuzlar

1 PRRSPRRS-Virus

hayir

yok

yok

Gr. 2

Psittakose

Papaganlar

2 Chlamydophila psittaciChlamydophila psittaci

evet

AP

AP

Gr. 3

Pseudotuberkulose

Schafe, Ziegen

2 Corynebacterium pseudotuberculosisC. pseudotuberculosis

hayir

yok

yok

Gr. 4

Q-Fieber

Gevis getirenler

2 Coxiella burnetiiCoxiella burnetii

evet

MP

yok

Gr. 3

Raude Räude

Bir cok

5 SarcoptesSarcoptes scabiei

evet

yok

AP

Gr. 3

Rauschbrand

Gevis getirenler

2 Clostridium chauvoeiClostridium chauvoei

hayir

AP

AP

Gr. 3

Rhinitis atrophicans

Domuz

2 Pasteurella multocidaPasteurella multocida u.a.

hayir

MP

yok

yok

Rifttalfieber

Gevis getirenler

1 Rift Valley feverRift Valley fever virus

evet

AP

AP

Gr. 1

Rinderpest

Sigirlar

1 Rinderpest Rinderpestvirus

hayir

AP

AP

Gr. 1

Rotz

Atlar

2 Burkholderia mallei Burkholderia mallei

evet

AP

AP

Gr. 2

Salmonellose

Bir cok

2 Salmonella Salmonella ssp.

evet

MP

tartismali

Gr. 3

Salmonellose der Rinder

Sigirlar

2 Salmonella Salmonella ssp.

evet

AP

tartismali

Gr. 3

SaugerpockenSäugerpocken

Bir cok

1 Orthopoxvirus Orthopoxvirus ssp.

evet

MP

MP

yok

Schweinepest

Domuzlar

1 SchweinepestSP-Virus

hayir

AP

AP

Gr. 1

Stomatitis papulosa

sigirlar

1 Parapoxvirus bovis 1Parapoxvirus bovis 1

nein

MP

yok

yok

Stomatitis vesicularis

Equiden

1 Vesicular stomatitisVesicular stomatitis virus

evet

AP

AP4

Gr. 1

Tollwut

Bir cok

1 RabiesRabiesvirus

evet

AP

AP

Gr. 2

Toxoplasmose

Bir cok

3 Toxoplasma gondiiToxoplasma gondii

evet

MP

Tartismali

Gr. 4

Transmissible spongiforme Enzephalopathien (z. B. BSE)

Bir cok

1 PrionPrion

tartismali

AP

AP

Gr. 2

Transmissible Gastroenteritis

Domuzlar

1 TGESchweine-Coronavirus 1

hayir

MP

yok

Gr. 4

Trichinellose

Domuzlar

5 Trichinella Trichinella ssp.

evet

tartismali

tartismali

Gr. 4

Trichomonadenseuche

Sigirlar

2 TritrichomonasTritrichomonas foetus

hayir

AP

AP4

Gr. 2

Tuberkulose

Bir cok

2 MycobacteriumMycobacterium ssp.

evet

MP

tartismali

Gr. 2

Tuberkulose der Rinder

Sigirlar

2 Mycobacterium bovisMycobacterium bovis

evet

AP

AP

Gr. 2

TularamieTularämie

Tavsanlar

2 Francisella tularensisFrancisella tularensis

evet

MP

yok

Gr. 4

Varroose

Arilar

5 Varroa destructorVarroa destructor

hayir

yok

AP

Gr. 4

Vesikuläre Schweinekrankheit

Domuzlar

1 Swine vesicular diseaseSwine vesicular disease virus

ja

AP

AP

Gr. 1

Vibrionenseuche

Sigirlar

2 Campylobacter fetusCampylobacter fetus

hayir

AP

AP

Gr. 2

Verotoxin-bildende Escherichia coli

Bir cok

2 Escherichia coliEscherichia coli

evet

MP

tartsmali

yok

Virale Hämorrhagische Septikämie

Baliklar

1 Viral hemorrhagic septicemiaViral hemorrhagic septicemia virus

hayir

AP

AP

Gr. 2

Visna

Koyun keci

1 Maedi-VisnaMaedi-Visna-Virus

hayir

MP

yok

Gr. 4

Vogelpocken

kuslar

1 AvipoxAvipoxvirus ssp.

hayir

MP

MP

yok

 

II) ZOONOS HASTALIKLAR

1.) Genel:

Zoonos (zoon (canli) - nosos (Hastalik)) yunanca bir kelime olup hayvandan insana ya da insan dan hayvanlara gecebilen enfeksiyöz hastaliklar demektir. Bu anlamdaki ilk bilimsel tanimlama 1959 yilinda Dünya Saglik Örgütü tarafindan yapilmis olup hastalik ve bulasici hastaliklarin dogal yollardan insana ve baska  omurgali hayvanlara  gecebilen hastaliklar seklinde sinirli bir tanimlama seklinde yapilmistir.

Fakat günümüzde Zoonos tanimi bulasma ve bulastiran canli anlaminda sinirli bir tanimlama bicimi olmaktan cikmistir.

 Gerek bir cok Zoonos hastaligin diagnosundaki zorluklar ve gerekse bir cok ülkede bazi Zoonoslarin ihbari mecburi hastaliklardan sayilmamasi nedeniyle bu hastaliklarin Inzidenz ve Prevalenz`lerine tahmin etmek oldukca zor olmaktadir.

 Bu tür hastaliklara yakalanma olasiliklari pathojenin görülme sikligi ve söz konusu mesela hayvanlarla olan direkt temas etme durumu ile direkt iliskilidir

 Burada beslenme aliskanliklarinin Zoonoslarin ortaya cikmasinda önemli bir faktör olduklarinida eklemek gerekir. Mesela müslüman ve yahudilerde Zysticercose görülme sikligi hristiyanlara göre azdir cünkü bu topluluklar domuz eti yemezler. Toxoplasma nin prevalenze ingilizler de fransizlara göre daha düsüktür cünkü ingilizler cig ya da kizartilmis ete daha az rahbet ederler.

 Salmonellose bilindigi gibi daha cok gida maddeleri (yumurta, süt ürünler, beyaz et) ile bulasir ve bu yüzden en cok görülen Zoonos hastaliktir. Mesela gidalarin yüksek isilarda muhafaza edilmeleri salmonellanin üreme ve cogalmasina neden olur.

Organtranplantationlari sonucu bu tür hastaliklarin bulasma sekilleri göstermeleri de burada önem tasimaktadir . Mesela 2005 yilinda ispanyada bir kadin da kuduza rastlanmasi ve sonraki tetkiklerde bir hindistanli kadindan alinan bir cok organ naklinin sebeb oldugu ortaya cikti.

Immunkompetet insanlarda bu anlamda Zoonos hastaliklar riski gruplari arasinda sayilirlar. Mesela Aids hastalari, yasli ve cocuk yastaki insanlar.Gebe kadinlarda  ayni sekilde tehlike altindaki gruplardan sayilirlar. Özellikle Fötus bu anlamda tehlike altindadir.

Bazi meslek gruplari mesela; veterinerler, ciftciler yine ayni sekilde zoonos tehlikesi altindadirlar. 

Yabani hayvanlarda Zoonoslar anlaminda tehlike olustururlar Cünkü bir cok ülkede bu anlamda gerek kontroller ve gerekse transportlardaki yetmezlikler bu anlamda tehlike olusturmaktadir.

Hayvan ve hayvansal ürünlerle temasta olan herkes bu anlamda hastalik tehlikesi altindadir.

Zoonoslarin önlenmesi insanlar arasindaki bulasma önlemlerinden farkli degildir. Burada azami hijyen en önemli önlem olarak görülmektedir. (ahirlarin temizligi, ellerin yikanmasi, giyeceklerin desinfektionu gibi)

Tuberküloz ve parazitlerle mücadele gibi bir cok rutin mücadele de zoonoslardaki görülme sikligini azaltacaktir.

Saglikli görülen bir hayvanin da zoonos bir hastaligin tasiyicisi olacagi hic akildan cikarilmamalidir.

Bulasmayi önleme amacli arastirmalarda bir cok hastalik ile ilgili ilginc ve kalici tedbirler gelistirmis ve gelistirmektedir. Mesela Yersiniose deki konakcilar araciligiyla bulasmanin olabilecegi ve bu sekilde Pandemielerin olusabileceginin tespitinde deki önlemler gibi

Yine hepimizin bildigi kedi ile insan arasinda asyada görülen SARS (akciger hastaligi, Coronavirus) hastaligindaki virusun mutation özellik kazanmasi önce kediden insana daha sonra da insanlar arasinda yayginlasmasi ya da Kus gribinin ileride böyle bir tehlike gösterme ihtimali gözden kacirilmamasi gereken en basit örneklerdir.

Günümüzde Insan-Hayvan öznelinde karsilikli bulasabilen yaklasik 200 hastalik bilinmektedir.Bu anlam daki Pathogeniteye (yunanca  pathos = „hastalik“; gennan = „olusturan, yapan“)  sebep olan etmenler:  Prionen (eng. Proteinaceous Infectious particle), Viren(Virus), Bacterien (Bacteria), Mantarlar (deut. Pilze, lat. Fungi), Protozoen (griech. Protozoon), Helminthen (solucanlar, Vermes), Arthropoden ((Eu-)Arthropoda)

2.) Zoonos hastaliklarin siniflandiralmasi: 

2.1.) Reservoir olma durumlarina göre (Reservoir-, Esas-, Ara-, Transport-, (Paratenik-Toplayici) Yan-, Tesadüf-, Yanlis-, ve Son konakcilar) olma temelinde cesitli gruplara ayrilir

2.1.1.) Zooanthroponoslar:

Hayvandan insana gecen enfeksiyonlar. Mesela; Toxocara canis

2.1.2) Anthropozoonoslar:

Insandan hayvana gecebilen enfeksiyonlar. Mesela; Entamoeba histolytica

2.1.3.) Amphixenoslar:

Hem insandan hayvana hemde hayvan dan insana gecebilen enfeksiyonlar. Mesela: Taenia saginata

2.2.) Yasam zyklus larina göre:

bu baslik altinda kisaca asagidaki gibi siniflandirilir:

2.2.1.) Direkte (ortho) Zoonose

Burada söz konusu olan Zoonos hastaliklar direkt kontakt ya da mechanik Vektor ler araciligi ile bir Vertebrat tan diger bir Vertebrat a gecer. Mesela; Sarcoptes scabie.

2.2.2.) Zyklozoonos lar: 

Bu tür zoonoslarda pathojen degisik ara konakcilar arasinda ki yer degisiklikleri seklinde görülür ve son konakci yine Vertebrat lardir. Bu bulasma sekli da ha cok heteroxen Zyklus sahibi parasiter pathojen lerde gözlenir

2.2.3.) Metazoonos lar:

Bu bulasma seklinde pathojen degisik konakcilar arasinda sürekli bir yer degistirmeyi yasamak zorunda ve ara konakci bir Invertebrattir.

2.2.4.) Saprozoonoslar:

Burada dikkat cekici olan konakcilarin hayvan olmayisidir. Konakci olarak daha cok Bitkiler, toprak ve su gözlemlenir. Mesela; Ancylostoma, Giardia intestinalis.

2.2.5.) Latentzoonoslar

Bulasma daha cok mesela et yoluyla olusur. Pathojen burada arakonakcida da hastalik symptomlarina neden olur.

3.) Zoonoslar ve bunlara neden olan Pathojenler: 

3.1.) Viral Zoonoslar:

          FSME (FSME, engl. tick-borne encephalitis, TBE, Frühsommer-Meningitiserkrankung)

          Hanta-Virose (Bunyaviridae ailesinden olup.  humanpathogenen türlerinden Hantaan-Virus, Puumala-Virus, (Dobrava-Belgrad-Virus, Seoul-Virus, Korea-Fieber-Virus kapsar)

          Japon Encephalitis (Tropikal bir hastaliktir)

          Lymphozytäre Choriomeningitis

          Sap hastaligi (MKS)

          Kuduz (grich.Lyssa, lat. die Rabies , franz. Rage, deut. Tollwut)

          Kus Gribi (HPAI, Highly Pathogenic Avian Influenza, Variante A/H5N1)

          Caliciviren (Norwalk-like, Noro-Viren)

          Humane Rotavirus

3.2.).Prion induzierte Zoonoslar:

          Transmissible spongiforme Enzephalopathie (TSE), BSE (Bovine spongiforme Enzephalopathie), Scrapie (Paraplegia enzootica) 

 3.3.) Bakterielle Zoonosen

           Campylobacter-Enteritis (en cok görüleni; Campylobacter jejuni)

          Bartonellosen

          Borreliose

          Brucellose

          Leptospirose

          Listeriose

          Anthrax (Milzbrand, sarbon)

          Pest: (lat. pestis = Seuche, bulasici, veba)

          Psittakose (Ornithose)

          Erysipelothrix rhusiopathiae (Rotlauf)

          Salmonellose

          Tuberkulose

          Tularämie

          Q-Fieber (Balkan-Grippe)

          Zoonotische Mykosen

          Trichophytie

 3.4.) Parasitäre Zoonosen 

           Anisakidae

          Cryptosporidiose

          Zystizerkose

          Toxoplasmose

          Protozoa

          Babesiose

          Chagas-Krankheit (süd amerika hastaligi olarakta bilinir;Trypanosomiasis),

          Cryptosporidiose

          Encephalitozoonose

          Giardiasis

          Leishmaniose

          Sarcocystiose

          Toxoplasmose

          Helminthen

          Anisakiasis

          Ankylostoma

          Askariasis

          Bethriozephalose

          Dirofilaria

          Dipylidiasis

          Echinokokkose

          Fasciolosis

          Schistosomiasis

          Teaniasis

          Toxocariasis

          Trichinose

          Zysticercose

          Insekten

 

3.5.) Acariose (Acari) 

           Sarcoptes

          Chorioptes

          Cheyletiella

          Psoroptes

 4.) Alfabetik sirasiyla bazi önemli Zoonos hastaliklar:

 A
Acariasis
Affenpocken
Alveoläre Echinokokkose
Anisakiasis 
Ausbreitung von Influenza A/H5N1
Australische Enzephalitis
 B
Bartonellose
 C
Chagas-Krankheit
Cheyletiellose
Chikungunya-Fieber
Chlamydienabort
Colorado-Zeckenfieber-Virus
 D
Denguefieber
Dermatophytose
Dipylidiasis
 
E
Echinokokkose
Encephalitozoonose
Enzootische Streptokokkenmeningitis der Schweine
Erysipeloid
 F
Fasziolose
Fischtuberkulose
Frühsommer-Meningoenzephalitis
 G
Gelbfieber
Giardiasis
Giardiose des Hundes
 H
Hasenbrucellose
Hepatitis E
Herzwasserkrankheit
Hundebrucellose
J
Japanische Enzephalitis
 K
Katzenpocken
Kopfräude der Katze
Kuhpocken
 L
Leptospirose
Loiasis
Looping Ill
Lyme-Borreliose
Lymphozytäre Choriomeningitis
 M 
Maul- und Klauenseuche
Meerschweinchenräude
Melkerknoten
Milzbrand
 N
Nekrotisierende Darmentzündung der Saugferkel
Neuroborreliose
 
O
Ohrräude
Orf (Krankheit)
Ornithose
Östliche Pferdeenzephalomyelitis
P
Pest
Q-Fieber
R
Rattenbissfieber
Räude der Ratte
Rifttalfieber
Rinderbrucellose
Rocky-Mountains-Fleckfieber
Rote Vogelmilbe
S
Salmonellose
Schaf- und Ziegenbrucellose
Schweinebrucellose
Scrapie
Sporotrichose
Spulwurmbefall der Katze
St.-Louis-Enzephalitis
Stomatitis papulosa 
Stomatitis vesicularis
T
Tick-borne encephalitis
Tollwut
Toxocariasis
Trichinellose
Tuberkulose
Tuberkulose der Rinder
Tularämie
V
Venezolanische Pferdeenzephalomyelitis
Vesikuläre Schweinekrankheit
Vogelgrippe
W
Westliche Pferdeenzephalomyelitis
Y
Yersinia pseudotuberculosis 
Yersiniose
 
Literatur:
 Wolfgang Bisping: Kompendium der staatlichen Tierseuchenbekämpfung. Stuttgart: Enke 1999, ISBN 3-7773-1423-4
 Thomas Blaha: Angewandte Epizootiologie und Tierseuchenbekämpfung. Urban & Fischer, München, 1988. ISBN 3334002047
 Arnulf Burckhardt: Grundlagen der Tierseuchenbekämpfung. Enke-Verlag Stuttgart, 1992. ISBN 3432280815
 Hans J. Selbitz und Wolfgang Bisping: Tierseuchen und Zoonosen. Gustav Fischer Verlag Jena, 1995. ISBN 3334609553
 H. Krauss, A. Weber, M. Appel, B. Enders, A. v. Graevenitz, H. D. Isenberg, H. G. Schiefer, W. Slenczka, H. Zahner: Zoonosen. Von Tier zu Mensch übertragbare Infektionskrankheiten. 3. Auflage. Deutscher Ärzte-Verlag, Köln 2004, ISBN 3-7691-0406-4
 "Haltung der Bännetkänguruh in der Europa, 2000,.R.Boztepe
 „Chance der LUCHSE zum Rückehr in Heimat (Südhessen, Odenwald),.R.Boztepe 

 

Güncel
 

 

 

 

Yeni Sayfa 1
 Copyright © 2006 - 2011 TurkVet ® - Her Hakkı Saklıdır - All right reserved